استخراج از گل‌ها – فرآوری ملایم، بازده بالا با فراصوت‌دهی

دانستنی‌های مفید

تفاوت گلاب، ابسولوت رز و هیدرولات رز چیست؟

گلاب، ابسولوت رز و هیدرولات رز همگی از گل رز به دست می‌آیند، اما روش تولید و ترکیب شیمیایی آن‌ها متفاوت است.
 
گلاب: گلاب محصول جانبی فرایند تقطیر با بخار است که برای استخراج اسانس رز به کار می‌رود. این محصول حاوی اجزای محلول در آب گلبرگ‌های رز است که عطر و طعم گلی ملایمی به آن می‌بخشند. گلاب به‌دلیل رایحهٔ دلپذیر و فواید بالقوه‌اش برای سلامت، معمولاً در آشپزی، محصولات مراقبت از پوست و رایحه‌درمانی استفاده می‌شود.
برای مطالعهٔ بیشتر دربارهٔ تقطیر با آب تقویت‌شده با فراصوت، اینجا کلیک کنید!
 
ابسولوت رز: ابسولوت رز روغنی معطر است که از گلبرگ‌های رز به روش استخراج با حلال، معمولاً با هگزان یا حلالی دیگر، به دست می‌آید. این روش برای استخراج ترکیبات معطر از گلبرگ‌ها کارآمدتر است و روغنی بسیار غلیظ و معطر تولید می‌کند.
ابسولوت رز به‌دلیل رایحهٔ گلی قوی و ماندگار خود، معمولاً در عطرسازی و محصولات آرایشی رده‌بالا استفاده می‌شود.
 
هیدرولات رز (آب گل رز):
هیدرولات رز که با نام‌های آب گل رز، هیدروسول رز یا عرق رز نیز شناخته می‌شود، آبی است که پس از تقطیر گلبرگ‌های رز با بخار برای استخراج اسانس رز باقی می‌ماند. این محصول حاوی ترکیبات گیاهی محلول در آب و همچنین مقداری از مولکول‌های اسانس است که رایحه‌ای ملایم و خواص درمانی به آن می‌بخشند. هیدرولات رز نمایهٔ رایحه‌ای مشابه دارد، اما فرمولاسیون آن رقیق‌تر و بر پایهٔ آب است.
هیدرولات رز به‌دلیل ویژگی‌های آبرسان، تسکین‌دهنده و طراوت‌بخش خود، اغلب در مراقبت از پوست به‌عنوان تونر، اسپری صورت یا یکی از مواد تشکیل‌دهندهٔ فرمولاسیون‌های آرایشی استفاده می‌شود.
 
هر یک از این مایعات حاصل از رز را می‌توان با استخراج فراصوتی تولید کرد و هر کدام ویژگی‌ها و مزایای منحصربه‌فردی دارند که آن‌ها را به ماده‌ای ارزشمند در آشپزی، محصولات آرایشی و کاربردهای درمانی تبدیل می‌کند.

استخراج فراصوتی برای جداسازی ترکیبات زیست‌فعال از گیاهان استفاده می‌شود.

ترکیبات زیست‌فعال در عصاره‌های گیاهی

ترکیبات زیست‌فعال، مواد شیمیایی طبیعی موجود در گیاهان، جانوران و سایر جانداران هستند که بر بافت‌های زنده اثر می‌گذارند. این ترکیبات نقش‌های مهمی در ارتقای سلامت و پیشگیری از بیماری دارند. آن‌ها را می‌توان بر اساس ساختار شیمیایی و عملکرد زیستی، به چند دستهٔ کلی تقسیم کرد. انواع اصلی ترکیبات زیست‌فعال عبارت‌اند از:
 

1. پلی‌فنول‌ها
   پلی‌فنول‌ها گروه متنوعی از ترکیبات هستند که به خواص آنتی‌اکسیدانی خود شناخته می‌شوند. این ترکیبات را می‌توان به چند ردهٔ دیگر تقسیم کرد:
   فلاونوئیدها: شامل فلاونول‌ها (مانند کوئرستین)، فلاون‌ها (مانند لوتئولین)، فلاوانون‌ها (مانند هسپریدین)، فلاوانول‌ها (مانند کاتچین‌ها)، ایزوفلاون‌ها (مانند جنیستئین) و آنتوسیانین‌ها (مانند سیانیدین).
   اسیدهای فنولی: شامل اسیدهای هیدروکسی‌بنزوئیک (مانند اسید گالیک) و اسیدهای هیدروکسی‌سینامیک (مانند اسید کافئیک).
   تانن‌ها: تانن‌های متراکم (پروآنتوسیانیدین‌ها) و تانن‌های قابل‌هیدرولیز (گالوتانن‌ها).
   استیلبن‌ها: رزوراترول شناخته‌شده‌ترین استیلبن است.
   لیگنان‌ها: در دانه‌ها، به‌ویژه دانهٔ کتان، یافت می‌شوند (مانند سکوایزولاریسیرزینول).
2. ترپنوئیدها
   ترپنوئیدها که با نام ایزوپرنوئیدها نیز شناخته می‌شوند، از واحدهای پنج‌کربنهٔ ایزوپرن مشتق می‌شوند و شامل موارد زیر هستند:
   کاروتنوئیدها: شامل کاروتن‌ها (مانند β-کاروتن) و زانتوفیل‌ها (مانند لوتئین و زآگزانتین).
   مونوترپن‌ها: مانند لیمونن و منتول.
   سزکوئی‌ترپن‌ها: مانند کورکومین.
   دی‌ترپن‌ها: مانند تاکسول.
   تری‌ترپن‌ها: مانند ساپونین‌ها و استرول‌ها (مانند β-سیتوسترول).
   تترا‌ترپن‌ها: مانند لیکوپن و آستاگزانتین.
3. آلکالوئیدها
   آلکالوئیدها ترکیبات حاوی نیتروژن هستند که اغلب اثرات فیزیولوژیک چشمگیری دارند:
   آلکالوئیدهای پیرولیدینی و پیپریدینی: مانند نیکوتین.
   آلکالوئیدهای تروپانی: مانند آتروپین و کوکائین.
   آلکالوئیدهای کینولینی: مانند کینین.
   آلکالوئیدهای ایزوکینولینی: مانند مورفین و کدئین.
   آلکالوئیدهای ایندولی: مانند استریکنین و رزرپین.
   آلکالوئیدهای ایمیدازولی: مانند پیلوکارپین.
   آلکالوئیدهای پیریدینی: مانند پیپرین.
4. گلیکوزیدها
   گلیکوزیدها از یک بخش قندی متصل به یک بخش غیرقندی (آگلیکون) تشکیل شده‌اند. این ترکیبات شامل موارد زیر هستند:
   گلیکوزیدهای قلبی: مانند دیگوکسین.
   گلیکوزیدهای آنتراکینونی: مانند آلوئین.
   گلیکوزیدهای فلاونوئیدی: ترکیباتی که آگلیکون آن‌ها یک فلاونوئید است (مانند روتین).
5. ساپونین‌ها
   ساپونین‌ها گلیکوزیدهایی با خواص صابون‌مانند هستند:
   ساپونین‌های استروئیدی: در گیاهانی مانند یام یافت می‌شوند (مانند دیوسژنین).
   ساپونین‌های تری‌ترپنوئیدی: در حبوبات یافت می‌شوند (مانند سویاساپونین‌ها).
6. ترکیبات آلی گوگرددار
   این ترکیبات حاوی گوگرد هستند و فواید قابل‌توجهی برای سلامت دارند:
   گلوکوزینولات‌ها: در سبزی‌های خانوادهٔ چلیپاییان یافت می‌شوند (مانند سولفورافان).
   تیوسولفینات‌ها: مانند آلیسین موجود در سیر.
7. ویتامین‌ها
   ویتامین‌ها ترکیبات آلی هستند که برای سلامت، به مقادیر کم از آن‌ها نیاز است:
   ویتامین‌های محلول در چربی: شامل ویتامین‌های A (رتینوئیدها)، D (کلسیفرول‌ها)، E (توکوفرول‌ها و توکوترینول‌ها) و K (فیلوکینون و مناکینون‌ها).
   ویتامین‌های محلول در آب: شامل ویتامین‌های گروه B (مانند B1، B2، B3، B5، B6، B7، B9، B12) و ویتامین C (اسید آسکوربیک).
8. اسیدهای چرب
   اسیدهای چرب، به‌ویژه اسیدهای چرب ضروری، نقش‌های حیاتی در سلامت دارند:
   اسیدهای چرب امگا-3: مانند اسید ایکوزاپنتائنوئیک (EPA) و اسید دوکوزاهگزائنوئیک (DHA).
   اسیدهای چرب امگا-6: مانند اسید لینولئیک (LA) و اسید آراشیدونیک (AA).
9. پپتیدها و پروتئین‌ها
   پپتیدها و پروتئین‌های زیست‌فعال اثرات فیزیولوژیک متنوعی دارند:
   پپتیدهای ضدمیکروبی: مانند دفنسین‌ها.
   مهارکننده‌های آنزیم: مانند مهارکننده‌های ACE حاصل از پروتئین‌های شیر.
10. پلی‌ساکاریدها
    پلی‌ساکاریدها دارای خواص تعدیل‌کنندهٔ ایمنی و سایر فواید برای سلامت هستند:
    β-گلوکان‌ها: در جو دوسر و قارچ‌ها یافت می‌شوند.
    گلیکوزآمینوگلیکان‌ها: مانند اسید هیالورونیک و کندرویتین سولفات.

هر یک از این ترکیبات زیست‌فعال، طیف گسترده‌ای از فواید، از فعالیت آنتی‌اکسیدانی تا اثرات ضدالتهابی، ارائه می‌دهد. فراصوت‌دهی روشی بسیار کارآمد برای جداسازی این ترکیبات زیست‌فعال از گیاهان است.