Ultratovush mavzusi: "O‘simlik xomashyolaridan terpenlarni ultratovush yordamida ekstraksiya qilish"

Terpenlar – turli o‘simliklar, ayniqsa ignabargli daraxtlar va ayrim hasharotlar tomonidan hosil qilinadigan organik birikmalarning katta va xilma-xil sinfi. Terpenlar o‘ziga xos ta’m, aroma va hidlarga ega, ammo ularning boshqa ko‘plab maxsus xususiyatlari ham bor, bu esa ularni oziq-ovqat, kosmetika, farmatsevtika, shuningdek biotexnologiyada yoki tabiiy qishloq xo‘jaligi pestitsidlari sifatida ishlatiladigan qimmatli moddaga aylantiradi. Aksariyat terpenlar antimikrob xususiyatlarni namoyon qiladi, bu ularga potensial zararli bakteriya va viruslarga qarshi kurashish imkonini beradi. Ko‘plab terpenlar, masalan, beta-kariofillen, yallig‘lanishga qarshi va og‘riq qoldiruvchi sifatida ham tanilgan, bu ularni analgetik muqobilga aylantiradi.
Ultratovushli ekstraksiya terpenlarni o‘simlik xomashyolarining hujayra matritsasidan (masalan, kannabis, xmel, neem, mentol va boshqalar) ajratib olishning afzal usulidir. Ultratovushli ekstraksiya akustik kavitatsiya tamoyiliga asoslangan bo‘lib, u o‘simlik hujayrasini parchalaydi va hujayra ichki qismi bilan atrofdagi erituvchi o‘rtasidagi massa almashinuvini oshiradi. Ultratovushli ekstraksiyaning asosiy afzalliklari – to‘liqroq ekstraksiya hamda tez, yumshoq va noissiqlik jarayon.

Terpenlarning katta xilma-xilligi
Hozirgi vaqtda 20 000 dan ortiq terpen aniqlangan.
Juda mashhur va taniqli terpenlar – kariofillen, limonen, pinen, linalool, gumulen va mirsen.
Kariofillen – ko‘plab efir moylarida, ayniqsa Cannabis sativa, chinnigul, rozmarin va xmel efir moyida keng tarqalgan seskviterpen. U achchiq yoki murchli aroma uchun javobgar bo‘lib, asosan hazm qilishga yordam beruvchi, analgetik va antibakterial ta’siri uchun ishlatiladi.
Gumulen – xmel, chinnigul va rayhonda topiladigan terpen bo‘lib, yallig‘lanishga qarshi hamda antibakterial ta’siri uchun ishlatiladi.
Limonen – siklik monoterpen va sitrus mevalari po‘stlog‘i moyining asosiy tarkibiy qismi. U xushbo‘y modda tarkibiy qismi, ozuqaviy qo‘shimcha va tozalash vositalarida erituvchi sifatida keng qo‘llaniladi.
Pinen, masalan, boshqa ko‘plab ignabargli daraxtlarning qatronlarida topiladi, parfyumeriyada hamda kimyo sanoatida birikma sifatida ishlatiladi.
Linalool, masalan, yalpiz, dafna va qayin daraxtlarida topiladi, keng qo‘llaniladigan xushbo‘y va aromatik tarkibiy qismdir.
Mirsen – masalan, kannabis va xmelda topiladigan monoterpen. Yoqimli hidi tufayli u parfyumeriya sanoatida ishlatiladigan muhim oraliq moddadir.