Mango poʻstlogʻidagi polifenollar – ekstraksiya usuli muhim

Sogʻlomroq hayot kechirishga intilish yoʻlida olimlar tabiiy manbalardan foydali birikmalarni ajratib olish uchun yangi ekologik manbalar va samarali usullarni doimiy ravishda oʻrganmoqdalar. Mango poʻstlogʻi kabi mevalarni qayta ishlashning qoʻshimcha mahsulotlari hisoblangan oziq-ovqat chiqindilari polifenollarga boy boʻlib, yuqori sifatli fenolik birikmalarni olish uchun manba sifatida ishlatilishi mumkin. Soʻnggi yillarda ommalashib borayotgan shunday usullardan biri ultratovushli ekstraksiya boʻlib, bu jarayon oʻsimlik materiallaridan biofaol birikmalarni samarali ajratib olish uchun yuqori chastotali tovush toʻlqinlarini qoʻllaydi. Ushbu birikmalar orasida polifenollar salomatlik uchun koʻplab foydalari, jumladan antioksidant va yalligʻlanishga qarshi xususiyatlari tufayli alohida oʻrin egallaydi. Biz bilan birga mango poʻstlogʻidan polifenollarni ajratib olishni chuqur oʻrganing va turli ultratovush uskunalari ekstraksiya samaradorligi hamda polifenollar chiqimiga qanday sezilarli taʼsir qilishini bilib oling.

Polifenollar nima?

Polifenollar mevalar, sabzavotlar, choy, qahva, vino va boshqa oʻsimlik asosidagi oziq-ovqatlarda uchraydigan, tabiiy ravishda hosil boʻladigan turli birikmalar guruhidir. Ular organizmdagi oksidlovchi stressga qarshi kurashishga yordam beradigan antioksidant xususiyatlari bilan tanilgan boʻlib, yurak-qon tomir kasalliklari, saraton va neyrodegenerativ kasalliklar kabi surunkali kasalliklar xavfini kamaytiradi. Bundan tashqari, polifenollar yalligʻlanishga, mikroblarga va saratonga qarshi taʼsir koʻrsatadi, bu esa ularni sogʻlom ovqatlanishning qimmatli tarkibiy qismlariga aylantiradi. Oʻsimlik asosidagi oziq-ovqatlarni qayta ishlashning qoʻshimcha mahsulotlaridan olinadigan fenolik birikmalar arzon manba boʻlib, ulardan sogʻlomroq ovqatlanishga hissa qoʻshuvchi oziq-ovqat qoʻshimchalari yoki biologik faol qoʻshimchalar sifatida foydalanish mumkin.
Mango poʻstlogʻi fenolik birikmalarning ajoyib manbaidir (14,85–127,6 mg/gDW). Bundan tashqari, u koʻp miqdorda oziq tolalari (36–78 g/100 g quruq massa, DW); vitaminlar (C va E); hamda karotinoidlar (0,1–51 mg/gDW) bilan taʼminlaydi.

Aznar-Ramos va hamkasblarining ilmiy tadqiqoti mango poʻstlogʻi qoʻshimcha mahsulotlaridan fenolik birikmalarni ajratib olishning qiziqarli sohasi va toʻgʻri ekstraksiya uskunasining ahamiyati haqida ishonarli maʼlumotlar beradi. Tadqiqot natijalari fenolik birikmalarni ajratib olishda zond yordamida ultratovush bilan ishlov berish anʼanaviy ultratovush vannalariga nisbatan yuqoriroq samaradorlikka ega ekanini koʻrsatadi.

Ishonarli natijalar: samaradorlik va aniqlik haqida

Maʼlumotlar olingan sari, zond yordamida ultratovush bilan ishlov berish tabiat boyliklarini tengsiz samaradorlik va aniqlik bilan ajratib olishning kaliti ekani ayon boʻldi. Fenolik birikmalarning umumiy miqdori (TPC) uchun olingan qiymatlar ikki ekstraksiya usuli oʻrtasidagi sezilarli farqni koʻrsatdi. Ultratovush vannasida TPC qiymatlari 1,6 dan 8,7 mg GAE/g dw gacha boʻlgan boʻlsa, sonotrod yordamidagi ekstraksiyada yuqoriroq, 3,9 dan 9,4 mg GAE/g dw gacha boʻlgan qiymatlar olindi. Bu natijalar mango poʻstlogʻi qoʻshimcha mahsulotlaridan fenolik birikmalarni maksimal darajada ajratib olishda zondli ultratovush qurilmalarining kuchli imkoniyatlarini taʼkidladi.

Biroq zond yordamida ultratovush bilan ishlov berishning afzalliklari bu bilan cheklanib qolmadi. Tahlilni chuqurlashtirgan tadqiqotchilar qiziqarli tendensiyani aniqladilar – zond yordamida ultratovush bilan ishlov berish ultratovush vannasiga qaraganda koʻproq turdagi birikmalarni ajratib oldi. Sonotrod yordamida olingan ekstraktlarda jami 22 ta birikmaning miqdori aniqlangan, ultratovush vannasi namunalarida esa bu koʻrsatkich 15 ta boʻlgan, bu zond yordamida ultratovush bilan ishlov berishning ustunligini yanada taʼkidladi.

Meva chiqindilaridan fenolik birikmalarni ajratib olish: zond yordamida ultratovush bilan ishlov berishning yutugʻi

Aniqlangan koʻplab birikmalar orasida flavonoidlar alohida ajralib turdi. Zond yordamida ultratovush bilan ishlov berib olingan ekstraktda flavonoidlarning eng yuqori miqdori qayd etildi, bu uning tabiatdagi dorivor moddalar boyligini butun koʻlami bilan ochib berishdagi tengsiz qobiliyatini namoyon etdi. Xususan, sonotrod yordamida olingan ekstraktlarda metilgallat miqdori yuqoriroq – ultratovush vannasida olingan ekstraktlardagidan sakkiz baravardan ham yuqori – ekani aniqlangan, galloilglyukoza izomerlari va metilgallatning jami miqdori esa sonotrod yordamida olingan namunalarda sezilarli darajada yuqori boʻlgan.

Tijorat ishlab chiqarishigacha koʻlamni kengaytirish: laboratoriyadan sanoatgacha

Zond yordamida ultratovush bilan ishlov berishning afzalliklari laboratoriya doirasidan tashqariga chiqishini taʼkidlash muhim. Tajriba-sinov va sanoat miqyosida koʻlamni kengaytirish imkoniyati tufayli zond yordamida ultratovush bilan ishlov berish keng imkoniyatlar olamiga yoʻl ochadi. Kichik miqyosdagi tajribalardan tortib yirik ishlab chiqarishgacha, zondli ultratovush qurilmalarining samaradorligi va ishonchliligi ekstraksiya sanoatida tub oʻzgarishlarga olib keluvchi innovatsiyalarga yoʻl ochadi.

Har bir tomchi ahamiyatga ega boʻlgan ekstraksiya ilmida zondli ultratovush qurilmalari samaradorlik va aniqlikning yorqin namunalaridir. Mango poʻstlogʻi qoʻshimcha mahsulotlaridan fenolik birikmalarni ajratib olishdagi ajoyib natijalari orqali ushbu ultratovush moʻjizalari ekstraksiya usullari haqidagi tushunchamizni yangicha shakllantirdi. Kelajakka nazar tashlar ekanmiz, zond yordamida ultratovush bilan ishlov berish boshlab bergan ultratovush inqilobi har bir tovush toʻlqini bilan ilmiy kashfiyotlarning yangi ufqlarini ochishni vaʼda qilmoqda.

Anʼanaviy ekstraksiya usullari va ultratovushli ekstraksiya

Anʼanaviy ravishda polifenollar matseratsiya, Soxhlet ekstraksiyasi va bugʻ bilan distillatsiya kabi usullar yordamida ajratib olingan. Samarali boʻlishiga qaramay, bu usullar koʻpincha uzoq ekstraksiya vaqtini, yuqori haroratni va organik erituvchilardan foydalanishni talab qiladi, bu esa sezgir birikmalarni parchalanishga olib kelishi va ekstrakt sifatini pasaytirishi mumkin.

Ultratovushli ekstraksiya esa issiqliksiz, ekologik toza va yuqori samarali muqobil usuldir. Bu usul hujayra devorlarini parchalash va oʻsimlik matritsalaridan biofaol birikmalarni chiqarish uchun odatda 20 kHz dan 100 kHz gacha diapazondagi ultratovush toʻlqinlari kuchidan foydalanadi. Jarayon oʻsimlik materialini erituvchiga (odatda suv yoki suv-etanol aralashmasiga) botirish va unga kavitatsiya pufakchalarini hosil qiluvchi ultratovush toʻlqinlari bilan taʼsir qilishni oʻz ichiga oladi. Ushbu pufakchalar oʻsimlik hujayralari yaqinida ichkariga qulab, ekstraksiya jarayonini osonlashtiruvchi kuchli siljish kuchlari va mikrooqimchalarni hosil qiladi. Natijada ultratovushli ekstraksiya anʼanaviy usullarga nisbatan bir qator afzalliklarni, jumladan qisqaroq ekstraksiya vaqtini, kamroq erituvchi sarfini va yuqoriroq ekstraksiya chiqimini taʼminlaydi.

Polifenollarni ultratovush yordamida ajratib olishning afzalliklari:

Polifenollarni ajratib olish uchun ultratovushli ekstraksiyadan foydalanish koʻplab afzalliklarni taʼminlaydi:

1. Ekstraksiya samaradorligining oshishi: ultratovush toʻlqinlari oʻsimlik toʻqimalariga mexanik usullarga qaraganda samaraliroq kirib boradi, bu esa yuqoriroq ekstraksiya samaradorligi va polifenollarning koʻproq chiqimiga olib keladi.
2. Ishlov berish vaqtining qisqarishi: anʼanaviy usullarga nisbatan ultratovushli ekstraksiya ekstraksiya vaqtini sezilarli darajada qisqartiradi, bu esa tezroq ishlab chiqarish va qayta ishlash unumdorligini oshirish imkonini beradi.
3. Biofaollikning saqlanishi: ultratovushli ekstraksiyaning yumshoq taʼsiri polifenollarning issiqlik taʼsirida parchalanishi va oksidlanishini eng kam darajaga tushiradi, ularning biofaol xususiyatlarini saqlaydi va ekstrakt sifatini yaxshilaydi.
4. Ekologik tozalik: koʻp erituvchi talab qiladigan usullardan farqli ravishda, ultratovushli ekstraksiya erituvchidan minimal miqdorda foydalanishni talab qiladi va zaharli organik erituvchilarga boʻlgan ehtiyojni bartaraf etadi, bu esa uni ekologik jihatdan barqaror va iqtisodiy jihatdan maqbul qiladi.

Polifenollarni ultratovush yordamida ajratib olishning qoʻllanish sohalari:

Ultratovushli ekstraksiyaning koʻp qirraliligi uning turli sohalarda, jumladan farmatsevtika, nutrasevtika, oziq-ovqat va ichimliklar, kosmetika hamda dorivor oʻsimliklar bilan davolash sohalarida keng qoʻllanishiga olib keldi. Keng tarqalgan qoʻllanish yoʻnalishlariga quyidagilar kiradi:

• Biologik faol qoʻshimchalar va funksional oziq-ovqatlar uchun polifenollarga boy ekstraktlar ishlab chiqarish
• Oziq-ovqatlarni saqlash va kosmetikada foydalanish uchun tabiiy antioksidantlarni ishlab chiqish
• Farmatsevtik tarkiblar uchun dorivor oʻsimliklardan biofaol birikmalarni ajratib olish
• Flavonoidlar, fenolik kislotalar va tanninlar kabi polifenollarning muayyan kichik sinflari uchun ekstraksiya jarayonlarini optimallashtirish

 
Adabiyotlar:

• Aznar-Ramos, M.J.; Razola-Díaz, M.d.C.; Verardo, V.; Gómez-Caravaca, A.M. (2022): Mango poʻstlogʻi qoʻshimcha mahsulotlaridan fenolik birikmalarni ultratovush vannasi va sonotrod yordamida ajratib olishni taqqoslash. Horticulturae 2022, 8, 1014.
• Sara Marçal, Manuela Pintado (2021): Mango poʻstlogʻi oziq-ovqat tarkibiy qismi / qoʻshimchasi sifatida: ozuqaviy qiymati, qayta ishlanishi, xavfsizligi va qoʻllanish sohalari. Trends in Food Science & Technology, 114-jild, 2021. 472–489.